Başlangıç: yapay zekâ nasıl çalışır, kurs 6
Uydurmayı yakala: yapay zekânın cevabını 4 adımda kontrol et
Şimdi sen oyna
Uydurma dedektifi
3 seviye, yaklaşık 3 dakika. Girişe, yapay zekâya ya da başka bir uygulamaya gerek yok.
Tekir’de dene
Gerçek bir yapay zekâyla dene. Altın renkli yerleri kendine göre değiştir, “Tekir’de dene”ye bas: tarif kopyalanır, Tekir açılır, yapıştır ve gönder.
Emin olmadığını işaretle
«SORU» Cevabında emin olduğun ve emin olmadığın bilgileri ayrı yaz. Emin olmadığın her rakam, tarih ve ismin yanına (kontrol et) yaz. Kaynak bilmiyorsan uydurma, "kaynak bilmiyorum" de.
Kursun kısa özeti
Adım 1
Neden uydurur?
Yapay zekâ bilgiyi bir yerden getirmez, en olası cevabı üretir. Bir kaynağın, bir kanun maddesinin, bir araştırmanın nasıl göründüğünü bilir; o kalıba uyan ama gerçekte olmayan bir şey de yazabilir. Bilmediğinde susmak yerine tahmin etmeye eğilimlidir ve tahminini de emin bir dille yazar.
Adım 2
1. Kontrol edilecek cümleleri ayır
Cevabın tamamını değil, kontrol edilebilir iddiaları ayır. En çok uydurulanlar şunlardır:
- isimler (kişi, kurum, kitap)
- rakamlar, oranlar, fiyatlar
- tarihler
- kaynaklar, bağlantılar, alıntılar
- kanun, yönetmelik, tıbbi bilgi
Adım 3
2. Yapay zekânın dışına çık
Her iddiayı yeni bir sekmede, güvenilir bir kaynakta ara: resmî kurum sitesi, kitabevi ya da kütüphane kataloğu, bilinen bir haber kaynağı. Kütüphanecilerin "yana okuma" dediği yöntem budur: cevabın içinde kalmazsın, dışarıdan bakarsın.
Adım 4
3. Kaynağı kendin aç, cümleyi bul
Yapay zekâ bir kaynak verdiyse bağlantıyı kendin aç. Sayfa var mı? Yapay zekânın söylediği cümle o sayfada gerçekten yazıyor mu? Bulamıyorsan o bilgiyi doğrulanmış sayma.
Adım 5
4. Aynı yapay zekâya "doğru mu?" diye sorma
Aynı araca "emin misin?" diye sormak kontrol değildir. Uydurduğu şeyi yine onaylayabilir. ABD'de bir avukat, yapay zekânın verdiği dava kaynaklarını mahkemeye sundu; kaynakların bir kısmı hiç yoktu. Avukat sorduğunda yapay zekâ onları "gerçek" diye onaylamıştı.
Adım 6
Anlat ve denetle döngüsü
Kontrol sonunda tarifini de düzelt: "Emin olmadığın yeri belirt", "bilgini hangi tarihe dayandırıyorsun", "yalnız sana verdiğim metne göre cevap ver". İyi anlatırsın, dikkatle denetlersin, sonra yine daha iyi anlatırsın. Her tur, bir sonrakini güvenli yapar.
Farkı gör
Zayıf tarif
Yapay zekâ üzerine 3 kitap öner.
Sonuç
Düzgün bir liste gelir: kitap adı, yazar, yıl. Ama kitaplardan biri hiç olmayabilir ya da yazarı yanlış olabilir; aramazsan bilemezsin.
Güçlü tarif
Yapay zekâ üzerine Türkçe yayımlanmış 3 kitap öner. Emin olmadığın kitabı ayrıca belirt. Her kitabı nereden kontrol edebileceğimi söyle; bağlantı uydurma.
Sonuç
Emin olmadığı kitap işaretlenir. Kalan işin, her kitabı bir kitabevi ya da kütüphane sitesinde arayıp gerçekten var olduğunu görmektir.
Püf noktaları ve sık hatalar
Püf noktaları
- Önemli bir metinde her iddiayı değil, yanlış olursa zarar verecek olanları önce kontrol et.
- Resmî konularda kurumun kendi sitesine git; aracı sitelere güvenme.
- Kendi belgen varsa yapay zekâya "yalnız bu metne göre cevap ver" de; uydurma ihtimali azalır.
Sık yapılan hatalar
- Düzgün yazılmış cevabı doğru sanmak.
- Verilen bağlantıyı açmadan kullanmak.
- Kontrol için aynı yapay zekâya yeniden sormak.
- Doğrulanamayan rakamı "yaklaşık doğrudur" diye bırakmak.